Động Cơ Xe Điện Có Cần Bảo Dưỡng Không? Giải Thích Kỹ Thuật

Động cơ xe điện có cần bảo dưỡng không? Có, nhưng rất ít. Động cơ một chiều không chổi than (BLDC) trên xe máy điện không có nhớt máy, bugi, lọc gió, xupap hay dây curoa, nên không có lịch thay dầu như xe xăng. Phần cần chú ý là vòng bi, phớt chắn nước, giắc nối và dây của cảm biến Hall, cùng bộ điều khiển. Kiểm tra định kỳ các chi tiết này ở đại lý, kết hợp với lịch bảo dưỡng xe điện, là đủ cho phần lớn người dùng.

Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) tóm tắt: xe điện có ít bộ phận chuyển động hơn nhiều so với động cơ đốt trong, còn pin, động cơ và điện tử đi kèm cần rất ít hoặc không cần bảo dưỡng định kỳ. Phần dưới giải thích vì sao.

Phần lớn xe máy điện đô thị dùng động cơ đặt trong bánh (hub motor): stator quấn dây cố định trên trục, vỏ ngoài gắn nam châm vĩnh cửu và cũng chính là vành bánh xe. Bộ điều khiển đóng cắt dòng điện qua từng cuộn dây theo thứ tự, tạo từ trường quay kéo vỏ nam châm quay theo. Để biết lúc nào đóng cuộn nào, bộ điều khiển đọc vị trí rô-to từ các cảm biến Hall gắn trên stator; tài liệu kỹ thuật của Bafang mô tả cảm biến Hall là công tắc điện tử giúp động cơ quay êm và liên tục.

Vì không có chổi than cọ xát và không có hộp số, chi tiết cơ khí chuyển động duy nhất của động cơ đặt trong bánh là vòng bi đỡ trục. Before All công bố động cơ BLDC trên các mẫu như GoPath Si, NAI, Savi, Napoli S2.0; trên BF150S, như ảnh bìa, động cơ nằm trong bánh sau, đĩa phanh bắt ngay trên vỏ động cơ.

Động cơ đặt giữa nằm ở khung xe và truyền lực ra bánh qua xích, dây đai hoặc hộp số. Ưu điểm là khối lượng không treo ở bánh nhỏ hơn và có thể tận dụng tỷ số truyền; đổi lại có thêm chi tiết hao mòn cần căng chỉnh, bôi trơn hoặc thay theo thời gian như xích, nhông, dây đai. Với động cơ trong bánh, phần truyền động này không tồn tại.

• Không có quá trình đốt cháy: không có muội than, không cần nhớt bôi trơn piston, không có bugi, lọc gió, két nước. Sổ hướng dẫn Honda LEAD liệt kê nhớt máy, lọc gió, bugi, dây curoa, dầu hộp số, nước làm mát; động cơ điện đặt trong bánh không có hạng mục nào trong số này.
• Hiệu suất cao, ít nhiệt thải: theo DOE, hệ truyền động điện chỉ mất khoảng 15–20% năng lượng, trong khi động cơ xăng mất 64–75% (số liệu cho ô tô). Động cơ xe máy điện cỡ nhỏ trong các nghiên cứu đạt khoảng 82–90%. Ít nhiệt thải nghĩa là ít ứng suất nhiệt lên vật liệu.
• Ít chi tiết ma sát: chỉ có vòng bi và phớt, so với hàng chục chi tiết trượt trong động cơ đốt trong.
• Phanh tái sinh, nếu xe có, giảm mòn má phanh vì một phần lực hãm do động cơ tạo ra (DOE AFDC).

Chi phí cụ thể của các hạng mục xe xăng mà xe điện không phải làm được tính trong bài chi phí xe điện so với xe xăng.

Vòng bi chịu toàn bộ tải trọng xe và người, quay liên tục. Nhà sản xuất động cơ đặt trong bánh QS Motor cho biết tiếng nghiến, rè thường là dấu hiệu vòng bi mòn hoặc hỏng. Vòng bi kín không cần tra mỡ, nhưng cần thay khi có tiếng kêu hoặc độ rơ.

Theo QS Motor, phớt ở lỗ trục, nắp động cơ làm kín kém sẽ để hơi ẩm lọt vào, ăn mòn cuộn dây. Chỉ số IP cho biết mức chống bụi nước theo IEC 60529: IP54 là chống bụi ở mức không ảnh hưởng hoạt động và chịu nước bắn từ mọi hướng; IP67 là kín bụi và chịu ngâm nước tạm thời trong điều kiện thử nghiệm chuẩn. Before All công bố IP67 cho BF150S, BF150i, BF26, Latina VI 2.0, Napoli S2.0, IP54 cho Civit, Savi, Faro, GoPath Si, S6. IP67 không có nghĩa là có thể lội ngập thường xuyên: phớt lão hóa theo thời gian, và hư hỏng do ngập nước thuộc diện không bảo hành.

QS Motor cho biết cảm biến Hall có thể hỏng do chập, đứt mạch vì rung hoặc xung điện. Hướng dẫn mã lỗi của Bafang yêu cầu kiểm tra giắc lỏng, chân giắc bị ăn mòn, cong gãy, bụi bẩn và dây bị hỏng cách điện. Dây đi vào động cơ trong bánh bị uốn mỗi lần giảm xóc nhún, nên đây là điểm cần nhìn kỹ khi kiểm tra.

Cuộn dây đồng có thể cháy nếu động cơ chịu tải cao kéo dài, ví dụ chở quá tải leo dốc dài, hoặc do bộ điều khiển hỏng (QS Motor). Bộ điều khiển là linh kiện điện tử, nhạy với nước và nhiệt. Before All bảo hành động cơ 3 năm, bộ điều khiển và bộ sạc 24 tháng.

• Không xịt nước áp lực cao trực tiếp vào trục, phớt và giắc dây của động cơ trong bánh; lau hoặc xịt nhẹ.
• Tránh lội nước ngập quá trục bánh, kể cả xe IP67.
• Không chở vượt tải trọng công bố, nhất là khi leo dốc dài.
• Mỗi lần kiểm tra lốp, lắc nhẹ bánh xe để phát hiện độ rơ, nghe tiếng vòng bi khi quay bánh.
• Không tự can thiệp bộ điều khiển để tăng tốc độ: động cơ và cuộn dây làm việc ngoài thiết kế, và việc này làm mất bảo hành.

Những việc bạn có thể tự làm ở nhà và những việc nên để đại lý được liệt kê trong bài tự bảo dưỡng xe điện tại nhà. Nếu muốn so sánh động cơ và chuẩn chống nước giữa các mẫu, xem trang xe máy điện hoặc BF150S.